วิเคราะห์: ตะวันออกกลางเดือด! น้ำมันพุ่ง ดอกเบี้ยจ่อขึ้น — เศรษฐกิจโลกจวนเจียนวิกฤต

ราคาน้ำมันพุ่งแรง — Brent แตะ $119.5 ต่อบาร์เรล สูงสุดนับตั้งแต่สงครามยูเครน

ราคาน้ำมันดิบ Brent crude พุ่งทะยานจนทะลุ $119.5 ต่อบาร์เรล แตะระดับสูงสุดที่ไม่เห็นมาตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นสงครามยูเครน นี่คือการปรับตัวขึ้นที่รุนแรงที่สุดในรอบหลายปี ส่งสัญญาณชัดเจนว่าตลาดพลังงานกำลังช็อกกับสถานการณ์ที่กำลังคลี่คลาย

ต้นตอมาจากสงครามในอิหร่านที่กำลังกระหน่ำซ้ำเติมห่วงโซ่อุปทานพลังงานโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช่องแคบ Hormuz เส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดสายหนึ่งของโลก

ช่องแคบ Hormuz ปิดตัว — 1/5 ของอุปทานน้ำมันโลกถูกตัดขาด

ในยามปกติ น้ำมันราว 1 ใน 5 ของอุปทานโลกไหลผ่านช่องแคบ Hormuz ทุกวัน เป็นเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงตลาดพลังงาน แต่นับตั้งแต่ความขัดแย้งปะทุขึ้นอย่างรุนแรง ช่องแคบแห่งนี้ได้ ปิดตัวลงโดยพฤตินัย สำหรับเรือขนส่งของชาติตะวันตก เหลือเพียงเรือที่อิหร่านเป็นเจ้าของเท่านั้นที่ยังสามารถแล่นผ่านได้

ขณะเดียวกัน ผู้ผลิตน้ำมันหลายประเทศในภูมิภาคเองก็เริ่มลดกำลังการผลิตหรือประกาศ เหตุสุดวิสัย (force majeure) อ้างความไม่ปลอดภัยในการส่งออก นี่คือ การลดลงของอุปทานพร้อมกันจากหลายแหล่งผลิต สถานการณ์เช่นนี้อันตรายเกินกว่าที่ตลาดจะรับไหว

Inelastic demand — ทำไมราคาน้ำมันจึงพุ่งเร็วขนาดนี้

นี่คือบทเรียนคลาสสิกของแนวคิดเศรษฐศาสตร์เรื่อง Price Inelasticity of Demand เมื่อราคาน้ำมันพุ่งพรวด ความต้องการใช้ในระยะสั้นกลับไม่ลดลงตามอย่างที่ควรจะเป็น ก็เพราะทุกประเทศยังต้องพึ่งพาน้ำมันอย่างขาดไม่ได้ ทั้งการขนส่ง การบิน เกษตรกรรม อุตสาหกรรมการผลิต ไปจนถึงการผลิตไฟฟ้า

ดังนั้น เมื่ออุปทานหายไปกะทันหัน แต่ดีมานด์ยังคงแข็งแกร่ง ราคาจึงกระฉูดขึ้นอย่างรวดเร็ว — และนี่คือภาพที่เรากำลังเผชิญหน้าอยู่ในขณะนี้

G7 พิจารณาปล่อย Strategic Petroleum Reserves — แต่เป็นแค่มาตรการชั่วคราว

รัฐบาลทั่วโลกเริ่มออกโรง หารือมาตรการฉุกเฉิน กลุ่ม G7 กำลังพิจารณาปล่อยน้ำมันจาก Strategic Petroleum Reserves (SPR) หวังเพิ่มอุปทานชั่วคราวและพยุงเสถียรภาพตลาด

แต่เราต้องบอกว่านี่เป็นเพียง มาตรการบรรเทาในระยะสั้น เท่านั้น SPR ไม่ใช่บ่อน้ำมันที่ไม่มีวันหมด แม้จะช่วยสงบตลาดได้ชั่วคราว แต่ก็ไม่ได้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างอันเป็นต้นเหตุ นั่นคือการหยุดชะงักของอุปทานโลกอย่างรุนแรง

ก๊าซธรรมชาติพุ่งตาม — ยุโรปเจอแรงกดดันหนัก

ไม่เพียงแค่น้ำมันที่ราคาพุ่งกระฉูด ราคา ก๊าซธรรมชาติ ก็ปรับตัวขึ้นอย่างน่าตกใจเช่นกัน และนี่คือระเบิดเวลาลูกใหญ่สำหรับยุโรป หลังยุโรปหันมาพึ่งพา LNG แทนก๊าซจากท่อรัสเซีย หลายประเทศสร้างโรงไฟฟ้าก๊าซจำนวนมหาศาล ทำให้ราคาก๊าซผูกโยงโดยตรงกับค่าไฟฟ้า

เมื่อราคาก๊าซทะยาน ค่าไฟฟ้าก็หนีไม่พ้นที่จะแพงขึ้น ซึ่งแปลว่า ครัวเรือนต้องแบกรับค่าพลังงานที่สูงขึ้น ขณะที่ธุรกิจก็เผชิญต้นทุนที่เพิ่มขึ้น — และท้ายที่สุด แรงกดดันนี้ย่อมถาโถมเข้าใส่ เงินเฟ้อ

บทเรียนจากอดีต — วิกฤตน้ำมันปี 1973, 1979 และ 1990

บทเรียนจากอดีตชี้ชัด สถานการณ์นี้ไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ ประวัติศาสตร์โลกเคยซ้ำรอย วิกฤตน้ำมันจากความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ในตะวันออกกลางมาแล้วหลายครั้ง:

• 1973 Oil Crisis — ประเทศอาหรับคว่ำบาตรน้ำมันระหว่างสงคราม Yom Kippur ราคาพุ่งขึ้น 4 เท่า
• 1979 Iranian Revolution — การผลิตของอิหร่านล่มสลาย ราคาพุ่งขึ้นกว่า 2 เท่า
• 1990 Gulf War — อิรักบุกคูเวต ราคาเพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าในเวลาไม่กี่เดือน

และทุกครั้ง ผลกระทบทางเศรษฐกิจล้วนมีทิศทางเดียวกัน คือ:

• เงินเฟ้อสูงขึ้น — ราคาพลังงานดันต้นทุนสินค้าทั่วทั้งระบบ
• นโยบายการเงินเข้มงวดขึ้น — ธนาคารกลางถูกบังคับให้ขึ้นดอกเบี้ย
• เศรษฐกิจชะลอตัว — ต้นทุนที่สูงขึ้นกดดันการเติบโต

คำถามใหญ่ที่ค้างคาคือ — การหยุดชะงักของพลังงานครั้งนี้ จะลากเศรษฐกิจโลกให้จมดิ่งในวังวนเดียวกับอดีตอีกครั้งหรือไม่?

ตลาดหุ้นร่วง Bond Yield พุ่ง — สัญญาณเตือนจากตลาดการเงิน

ตลาดการเงินส่งสัญญาณตอบรับแล้ว ตลาดหุ้นทั่วโลกดิ่งเหว แรงเทขายถล่มหนัก ขณะที่นักลงทุนเร่งประเมินผลกระทบจากราคาพลังงานที่แพงลิบลิ่วและความขัดแย้งที่ดูเหมือนจะยืดเยื้อ

ในตลาดตราสารหนี้ ราคาพันธบัตรรัฐบาลถูกเทขาย bond yield พุ่งพรวด นี่เป็นเรื่องสำคัญ เพราะ yield คือตัวกำหนดต้นทุนการกู้ยืมของรัฐบาล หาก yield ยังพุ่งไม่หยุด รัฐบาลทั่วโลกจะต้องจ่ายดอกเบี้ยหนี้สาธารณะแพงขึ้นอีกมหาศาล — กลายเป็นฝันร้ายซ้ำเติมประเทศที่มีหนี้ท่วมหัวอยู่แล้ว ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐฯ สหราชอาณาจักร หรือหลายชาติในยุโรป

ผู้นำอิหร่านคนใหม่สายแข็ง — โอกาสเจรจาลดลง

อีกหนึ่งปัจจัยที่จะทำให้วิกฤตนี้ยืดเยื้อออกไป คือสถานการณ์การเมืองภายในอิหร่าน หลังการแต่งตั้งบุตรชายของผู้นำสูงสุดที่เสียชีวิตในช่วงต้นสงครามขึ้นเป็นผู้นำคนใหม่ ซึ่งมีแนวทาง "สายแข็ง" ไม่ต่างจากบิดา

การเปลี่ยนแปลงนี้บ่งชี้ชัดเจนว่า ประตูของการแก้ปัญหาทางการทูตอย่างรวดเร็วกำลังปิดตาย มากกว่าจะเปิดกว้าง และยิ่งสงครามลากยาว ผลกระทบทางเศรษฐกิจก็จะยิ่งทวีความรุนแรงมากขึ้นเท่านั้น

เงินเฟ้อและดอกเบี้ย — ความเสี่ยงที่ใหญ่ที่สุดตอนนี้

ประเมินแล้วว่า ความเสี่ยงมหันต์ที่สุดในเวลานี้คือผลกระทบต่อ เงินเฟ้อและอัตราดอกเบี้ย เดิมที ธนาคารกลางหลายแห่งคาดการณ์ว่าจะเริ่ม "หั่นดอกเบี้ย" ในปี 2026 เมื่อเงินเฟ้อค่อยๆ กลับเข้าสู่กรอบเป้าหมาย แต่วิกฤตพลังงานที่ปะทุขึ้นกำลังพลิกโฉมภาพนี้อย่างรวดเร็ว

ถ้าราคาน้ำมันและก๊าซยังคงร้อนแรงอย่างนี้ เงินเฟ้อจะกลับมาพุ่งสูงขึ้นอย่างแน่นอน และหากเงินเฟ้อยังคงลอยตัว ธนาคารกลางก็อาจถูกบีบให้ตรึงดอกเบี้ยไว้ในระดับสูงยาวนานขึ้น หรือที่เลวร้ายกว่านั้นคือ ต้องขึ้นดอกเบี้ยอีกครั้ง

ดอกเบี้ยที่สูงลิ่วจะฉุดรั้งเศรษฐกิจให้ชะลอตัว ด้วยการเพิ่มต้นทุนการกู้ยืมในทุกภาคส่วน:

• ค่าผ่อนบ้าน — สูงขึ้นตามอัตราดอกเบี้ย กดดันกำลังซื้อครัวเรือน
• สินเชื่อภาคธุรกิจ — ต้นทุนการกู้ยืมแพงขึ้น
• การลงทุน — ชะลอตัวจากต้นทุนทุนที่เพิ่มขึ้น
• การเติบโตทางเศรษฐกิจ — อ่อนแอลงจากแรงกดดันทุกด้าน

สรุปมุมมอง — เศรษฐกิจโลกเข้าสู่จุดเปราะบาง

ภาพรวมสถานการณ์ที่กำลังก่อตัวขึ้นคือ:

• ราคาน้ำมัน — พุ่งขึ้นอย่างรุนแรง
• ก๊าซธรรมชาติ — แพงขึ้นตาม กดดันค่าไฟฟ้ายุโรป
• ตลาดหุ้น — ร่วงลงทั่วโลก
• Bond yield — สูงขึ้น เพิ่มต้นทุนหนี้สาธารณะ
• เงินเฟ้อ — ความกังวลว่าจะกลับมาอีกครั้ง

เศรษฐกิจโลกเพิ่งจะเงยหน้าขึ้นมาได้ หลังฟันฝ่าการระบาดใหญ่ สงครามยูเครน และวิกฤตเงินเฟ้อครั้งก่อน แต่สถานการณ์ในตะวันออกกลางกำลังกระหน่ำซ้ำเติม คุกคามการฟื้นตัวที่ยังเปราะบางนี้ให้สะดุดอีกครั้ง

ทั้งหมดนี้ชี้ชัดว่า เศรษฐกิจโลกกำลังเดินเข้าสู่จุดวิกฤตอีกครั้ง สงครามในอิหร่านได้จุดชนวนเงินเฟ้อลูกใหม่และบังคับให้ธนาคารกลางทั่วโลกต้องเลือกข้างอย่างยากลำบาก: จะยอมให้เงินเฟ้อวิ่งขึ้นไปอีกเพื่อพยุงเศรษฐกิจที่เปราะบาง หรือจะยอมหักดิบขึ้นดอกเบี้ยเพื่อสกัดเงินเฟ้อ แต่ต้องแลกมาด้วยภาวะเศรษฐกิจถดถอยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

เราเชื่อว่าสถานการณ์เลวร้ายที่สุดกำลังมาถึง นั่นคือ ภาวะ Stagflation ที่ราคาพลังงานจะกดดันเงินเฟ้อให้สูงลิ่ว ในขณะที่ดอกเบี้ยที่คงค้างหรือถูกปรับขึ้นจะฉุดรั้งการเติบโตของเศรษฐกิจให้เข้าสู่ภาวะถดถอย นักลงทุนต้องเตรียมรับมือกับตลาดขาลงครั้งใหญ่และพิจารณาปรับพอร์ตเพื่อรับมือกับความผันผวนรุนแรงที่จะมาถึง เพราะเวลานี้โลกไม่ต้องการแค่นักวิเคราะห์ที่ "จับตาดู" แต่ต้องการนักลงทุนที่ "กล้าตัดสินใจ" ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป