วิเคราะห์: สงครามอิหร่านจุดชนวนวิกฤตพลังงานโลก — น้ำมันทะลุ $100 และ Force Majeure ลุกลามเป็นลูกโซ่

Force Majeure ระเบิดเป็นลูกโซ่ — สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

สิ่งที่เรามองว่าน่ากังวลที่สุดในตอนนี้ไม่ใช่แค่ราคาน้ำมันที่พุ่ง แต่คือการประกาศ force majeure ที่กำลังลุกลามไปทั่วอุตสาหกรรมพลังงาน Force majeure คือกลไกทางกฎหมายที่บริษัทใช้เมื่อเกิดเหตุการณ์นอกเหนือการควบคุม — สงคราม ภัยธรรมชาติ โครงสร้างพื้นฐานพัง — จนไม่สามารถส่งมอบตามสัญญาได้ เมื่อบริษัทยักษ์ใหญ่ระดับโลกเริ่มใช้กลไกนี้พร้อมกัน นั่นบอกชัดว่าสถานการณ์ร้ายแรงจริง

Qatar Energy ประกาศ force majeure สำหรับการส่งออก LNG บางส่วนหลังเส้นทางขนส่งถูกกระทบจากความขัดแย้ง Shell ซึ่งเป็นผู้ค้า LNG รายใหญ่ที่สุดของโลกก็ประกาศเช่นกันสำหรับการขนส่ง LNG บางเที่ยว ด้าน Bapco Energies ผู้ดำเนินการโรงกลั่นหลักของบาห์เรนประกาศ force majeure หลังโรงกลั่นถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรน และ Q8 Petroleum Corporation ก็เดินตามรอยเพราะความเสี่ยงด้านความปลอดภัยในการขนส่งทางทะเลสูงเกินไป

เรามองว่านี่ไม่ใช่แค่เหตุการณ์กระจัดกระจายไม่กี่จุด แต่เป็นการล่มสลายเป็นลูกโซ่ของห่วงโซ่อุปทานพลังงานโลก เมื่อซัพพลายเออร์รายหนึ่งส่งมอบไม่ได้ บริษัทที่พึ่งพาก็หยุดชะงักตาม ลุกลามไปทั้งระบบ

น้ำมันจาก $60 สู่ $100 — แรงกระแทกที่กำลังส่งผ่านทั้งระบบเศรษฐกิจ

ตัวเลขพูดเองได้ดี ต้นปี 2026 น้ำมันดิบเทรดอยู่ที่ราว $60 ต่อบาร์เรล ก่อนสงครามขยับขึ้นมา $70 จากความเสี่ยงที่จะเกิดความขัดแย้ง และตอนนี้ทะลุ $100 ไปแล้ว — เพิ่มขึ้นราว 70% จากต้นปี ระหว่างสัปดาห์ที่ผ่านมาราคาเคยพุ่งแตะ $120 ก่อนจะย่อลงมา

ช่องแคบ Hormuz ซึ่งรองรับการขนส่งน้ำมันราว 20% ของโลกตอนนี้แทบจะปิดใช้งาน อิหร่านส่งสัญญาณชัดว่าจะกดดันเส้นทางนี้ต่อ เจ้าหน้าที่อิหร่านพูดถึงความเป็นไปได้ที่ราคาน้ำมันจะพุ่งถึง $200 ต่อบาร์เรลหากสถานการณ์ลุกลาม จะถึงจุดนั้นจริงหรือไม่เป็นอีกเรื่อง แต่แค่มีคนพูดถึงตัวเลขนี้ก็สะท้อนระดับความรุนแรงของวิกฤตได้แล้ว

ราคาพลังงานที่พุ่งขนาดนี้ส่งผลกระทบต่อต้นทุนแทบทุกอย่าง — ขนส่ง อาหาร การผลิต สายการบิน โลจิสติกส์ เคมีภัณฑ์ พลาสติก ทุกอย่างขึ้นราคาตาม เมื่อพลังงานแพง เงินเฟ้อจะกระจายไปทั่วทั้งระบบเศรษฐกิจอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สหรัฐฯ ปลดล็อกน้ำมันรัสเซีย — เมื่อหมดตัวเลือกก็ต้องยอม

การเคลื่อนไหวที่เรามองว่าบอกอะไรได้มากที่สุดคือการที่สหรัฐฯ ออกใบอนุญาต 30 วันให้ส่งมอบน้ำมันรัสเซียที่ค้างอยู่บนเรือบรรทุก มีน้ำมันรัสเซียราว 100 ล้านบาร์เรลที่ติดค้างเพราะมาตรการคว่ำบาตร ที่ราคา $100 ต่อบาร์เรล นั่นคือน้ำมันมูลค่าราว 3.5 แสนล้านบาทที่กำลังจะไหลเข้าตลาดโลก

สำหรับรัสเซียนี่คือชัยชนะสองต่อ:

• ราคาน้ำมันพุ่ง — ไม่ต้องขายลดราคาอีกต่อไป ส่วนต่างที่เคยถูกกดจากมาตรการคว่ำบาตรหายไป
• ตลาดเปิดรับ — น้ำมันที่เคยถูกบล็อกตอนนี้ขายได้อย่างถูกกฎหมาย

ประธาน European Commission Ursula von der Leyen วิจารณ์การตัดสินใจนี้อย่างตรงไปตรงมา เตือนว่ามันบ่อนทำลายระบบคว่ำบาตรที่ยุโรปและพันธมิตรสร้างมาตลอด 4 ปี ฝ่ายยุโรปมองว่าเป้าหมายของการคว่ำบาตรคือตัดแหล่งเงินที่รัสเซียใช้ทำสงครามในยูเครน การปล่อยให้ขายน้ำมันมูลค่ามหาศาลในจังหวะที่ราคาพุ่งเท่ากับส่งมอบผลประโยชน์ทางการเงินก้อนใหญ่ให้มอสโก

เรามองว่าสหรัฐฯ แทบไม่มีทางเลือก เมื่อตลาดพลังงานอยู่ในจุดวิกฤต ความมั่นคงทางพลังงานย่อมถูกจัดลำดับก่อนยุทธศาสตร์คว่ำบาตร ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐฯ กับยุโรปในประเด็นนี้จะเป็นอีกปัจจัยที่ต้องจับตา

LNG กับยุโรป — แรงกดดันอีกชั้นที่ซ้อนทับ

ปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่แค่น้ำมัน ราคาก๊าซธรรมชาติพุ่งขึ้นกว่า 30% นับจากสงครามเริ่มต้น ยุโรปที่ตัดท่อก๊าซจากรัสเซียไปแล้วหลังสงครามยูเครน ตอนนี้พึ่งพา LNG จากกาตาร์ สหรัฐฯ และผู้ส่งออกรายอื่นเกือบทั้งหมด

ช่องแคบ Hormuz ไม่ได้เป็นเส้นทางน้ำมันอย่างเดียว แต่ยังเป็นจุดผ่านสำคัญของ LNG จากอ่าวเปอร์เซีย เมื่อเส้นทางนี้ถูกกระทบ ตลาดก๊าซก็ตึงตัวตามทันที บริษัทพลังงานหลายรายประกาศ force majeure สำหรับก๊าซเช่นกัน

สำหรับยุโรป ผลกระทบเป็นลูกโซ่ที่ชัดเจน: ก๊าซแพง → ค่าไฟแพง → ต้นทุนการผลิตพุ่ง → ข้าวของแพงทั้งระบบ ก๊าซธรรมชาติถูกใช้ผลิตไฟฟ้าอย่างกว้างขวางทั่วยุโรป เมื่อก๊าซแพง ค่าไฟก็แพง และค่าไฟที่แพงกระทบทุกภาคส่วน ตั้งแต่อาหาร เครื่องทำความร้อน ไปจนถึงภาคอุตสาหกรรมทั้งหมด

ตลาดการเงินเริ่มสะเทือน

นักลงทุนเริ่มตั้งราคารับความเสี่ยงที่ความขัดแย้งนี้จะกลายเป็นแรงกระแทกทางเศรษฐกิจรอบใหญ่ ตลาดหุ้นเริ่มปรับตัวลง และถ้าน้ำมันยืนเหนือ $100 ได้ต่อเนื่องหรือพุ่งสูงกว่านี้ แรงเทขายจะรุนแรงขึ้นอีกมาก เพราะต้นทุนพลังงานสูงเป็นศัตรูตัวฉกาจของการเติบโตทางเศรษฐกิจ

ตลาดพันธบัตรก็ส่งสัญญาณเตือน ราคาพันธบัตรร่วง bond yield พุ่ง ต้นทุนการกู้ยืมของรัฐบาลเพิ่มขึ้น สำหรับสหรัฐฯ ที่มีหนี้สาธารณะสูงลิ่วอยู่แล้ว หาก bond yield ยังคงสูงต่อเนื่อง ภาระดอกเบี้ยในระยะยาวจะเพิ่มขึ้นอย่างมาก วิกฤตนี้ไม่ได้สร้างแค่ปัญหาระยะสั้น แต่อาจกดดันการคลังของรัฐบาลทั่วโลกไปอีกหลายปี

สายการบินและท่องเที่ยว — ความเสียหายที่เห็นได้ชัดแล้ว

อุตสาหกรรมการบินถูกกระทบหนักแบบสองด้านพร้อมกัน:

• น่านฟ้าตะวันออกกลางเสี่ยงสูง — สายการบินยกเลิกเที่ยวบินหลายพันเที่ยวและต้องบินอ้อมเส้นทางไกลขึ้นมาก ต้นทุนดำเนินงานพุ่งตามทันที
• ราคาเชื้อเพลิงเครื่องบินพุ่ง — jet fuel เคลื่อนไหวตามราคาน้ำมันดิบโดยตรง

ภาคการท่องเที่ยวก็ไม่รอดเช่นกัน Dubai, Abu Dhabi และ Doha ที่สร้างอุตสาหกรรมท่องเที่ยวมหาศาลมาหลายสิบปี ตอนนี้ยอดจองร่วงหนัก เที่ยวบินถูกยกเลิก นักเดินทางหายไป และประสบการณ์จากอดีตบอกว่าการท่องเที่ยวอาจใช้เวลานานมากกว่าจะฟื้นตัวหลังความขัดแย้งยุติลง

ผู้นำอิหร่านคนใหม่ — ความไม่แน่นอนอีกชั้น

ผู้นำสูงสุดคนใหม่ของอิหร่านออกแถลงการณ์แล้ว แต่สิ่งที่ผิดปกติคือไม่ได้ปรากฏตัวต่อหน้ากล้อง ข้อความถูกอ่านโดยบุคคลอื่นแทน ซึ่งนำไปสู่การคาดเดาว่าผู้นำคนก่อนอาจได้รับบาดเจ็บสาหัสหรือเสียชีวิตจากการโจมตีรอบแรก

นักวิเคราะห์บางรายมองว่าอิหร่านอาจจงใจสร้างโครงสร้างผู้นำที่ยากต่อการระบุตัวตน ถ้าผู้นำไม่เคยปรากฏตัว ไม่เคยพูดเอง และไม่สามารถระบุตัวได้ทางกายภาพ การกำจัดบุคคลนั้นก็แทบเป็นไปไม่ได้ นี่เปลี่ยนสมการทางยุทธศาสตร์อย่างมีนัยสำคัญ เพราะอิสราเอลและสหรัฐฯ ประกาศไว้ชัดตั้งแต่ต้นว่าพร้อมกำจัดผู้นำอิหร่านคนต่อไปหากจำเป็น

ข้อความที่ส่งออกมาชัดเจน: อิหร่านจะสู้ต่อ และเรียกร้องให้ประเทศเพื่อนบ้านถอนฐานทัพสหรัฐฯ ออกไป น้ำเสียงที่ออกมาไม่ใช่สัญญาณของการลดความตึงเครียดแม้แต่น้อย ทีมวิเคราะห์เห็นว่ามีความเป็นไปได้สูงที่ความขัดแย้งจะขยายวงมากกว่าหดตัว

ภาพรวม — เรากำลังเผชิญอะไร

เรามองว่าสิ่งที่เริ่มต้นเป็นความขัดแย้งทางทหารในภูมิภาคกำลังกลายเป็นแรงกระแทกทางเศรษฐกิจระดับโลก ปัจจัยทั้งหมดประกอบกันเป็นภาพที่น่ากังวล:

• น้ำมันเหนือ $100 — ต้นทุนพลังงานกดดันเงินเฟ้อทั่วโลก
• ก๊าซพุ่งกว่า 30% — ยุโรปอ่อนไหวเป็นพิเศษจากการพึ่งพา LNG
• ช่องแคบ Hormuz ยังถูกกระทบ — อุปทานน้ำมัน 20% ของโลกอยู่ในความเสี่ยง
• Force majeure ลุกลาม — ห่วงโซ่อุปทานพลังงานกำลังแตกหัก
• ตลาดการเงินเริ่มร่วง — bond yield พุ่ง ต้นทุนกู้ยืมรัฐบาลเพิ่ม
• สหรัฐฯ ยอมปลดล็อกน้ำมันรัสเซีย — สัญญาณว่าระบบกำลังอยู่ภายใต้แรงกดดันหนัก
• ค่าใช้จ่ายสงคราม — สหรัฐฯ ใช้ไปแล้วกว่า $11 billion ในไม่กี่วันแรก

ความเสี่ยงใหญ่ที่สุดคือปี 2026 อาจถูกนิยามด้วยสูตรที่ผู้กำหนดนโยบายกลัวที่สุด: เงินเฟ้อสูงขึ้น เศรษฐกิจชะลอ ความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ทวีคูณ พร้อมกับการถ่ายโอนความมั่งคั่งมหาศาลไปยังประเทศผู้ผลิตน้ำมัน

เมื่อเศรษฐกิจโลกต้องพึ่งพาการปล่อยน้ำมันฉุกเฉิน การผ่อนปรนคว่ำบาตร และการคุ้มกันเรือสินค้าด้วยกำลังทหาร นั่นไม่ใช่สัญญาณว่าวิกฤตอยู่ในการควบคุม แต่คือสัญญาณว่าระบบกำลังรับแรงกดดันหนักเกินไป