วิเคราะห์: สงครามอิหร่านลามเกินตลาดน้ำมัน — อะลูมิเนียม ปิโตรเคมี ปุ๋ย เริ่มสั่นสะเทือน

ผลกระทบลามเกินตลาดน้ำมันแล้ว

ทันข่าวลงทุนมองว่าจุดเปลี่ยนสำคัญของสงครามอิหร่านไม่ใช่แค่ราคาน้ำมันที่พุ่ง แต่คือตอนนี้ผลกระทบทางเศรษฐกิจกำลังลามเข้าสู่ภาคอุตสาหกรรมหนักและห่วงโซ่อุปทานโลกแล้ว โรงหลอมอะลูมิเนียมที่ใหญ่ที่สุดในโลกเริ่มลดกำลังการผลิต โรงงานปิโตรเคมีเตือนว่าอาจต้องหยุดสายการผลิต และการส่งออกปุ๋ยจากตะวันออกกลางกำลังถูกคุกคาม — ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นพร้อมกัน

หลังสหรัฐฯ โจมตีเกาะ Kharg ซึ่งเป็นท่าส่งออกน้ำมันหลักของอิหร่าน อิหร่านตอบโต้ด้วยการเพิ่มการโจมตีทั่วภูมิภาคและคุกคามเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบ Hormuz ช่องแคบนี้รองรับน้ำมันราว 20% ของโลก พร้อมกับ LNG และวัตถุดิบอุตสาหกรรมปริมาณมหาศาล บริษัทเดินเรือจำนวนมากเลือกที่จะหลีกเลี่ยงพื้นที่นี้ หรือไม่ก็คิดค่าเบี้ยประกันสูงขึ้นอย่างมาก

อะลูมิเนียม — โดมิโนตัวแรกที่ล้ม

Aluminium Bahrain ซึ่งเป็นโรงหลอมอะลูมิเนียมแบบไซต์เดียวที่ใหญ่ที่สุดในโลก ผลิตอะลูมิเนียมมากกว่า 1.5 ล้านตันต่อปี ส่งให้ผู้ผลิตทั่วยุโรป เอเชีย และอเมริกาเหนือ ตอนนี้เริ่มทยอยลดกำลังการผลิตแล้ว

การหลอมอะลูมิเนียมเป็นกระบวนการที่กินพลังงานมหาศาล ต้องใช้ไฟฟ้าปริมาณมาก วัตถุดิบที่ป้อนต่อเนื่อง และกำลังขนส่งทางเรือ ความขัดแย้งในภูมิภาคกำลังกระทบทุกปัจจัยเหล่านี้พร้อมกัน — การเดินเรือผ่านอ่าวเปอร์เซียยากขึ้น ตลาดพลังงานผันผวนรุนแรง

ทีมวิเคราะห์ทันข่าวลงทุนเห็นว่านี่คือสัญญาณสำคัญ เพราะอะลูมิเนียมเป็นโลหะอุตสาหกรรมที่ใช้กว้างขวางที่สุดชนิดหนึ่ง ตั้งแต่ยานยนต์ การบิน ก่อสร้าง อิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงบรรจุภัณฑ์ เมื่อการผลิตอะลูมิเนียมลดลง ผลกระทบจะกระจายเข้าสู่ห่วงโซ่การผลิตทั่วโลกอย่างรวดเร็ว ราคาอะลูมิเนียมเริ่มขยับขึ้นแล้วเมื่อตลาดรับรู้ความเสี่ยงขาดแคลน

ปิโตรเคมี — หัวใจของการผลิตโลกกำลังถูกกดดัน

โรงงานปิโตรเคมีพึ่งพาน้ำมันและก๊าซธรรมชาติทั้งในฐานะวัตถุดิบตั้งต้นและแหล่งพลังงาน ตะวันออกกลางเป็นศูนย์กลางปิโตรเคมีที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โรงงานทั่วอ่าวเปอร์เซียผลิตพลาสติก เส้นใยสังเคราะห์ สารเคมีอุตสาหกรรม และวัตถุดิบสำคัญในปริมาณมหาศาล แล้วส่งออกไปใช้ในทุกอย่างตั้งแต่รถยนต์ วัสดุก่อสร้าง อิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงสินค้าอุปโภคบริโภค

การหยุดชะงักของอุปทานพลังงานและเส้นทางเดินเรือกำลังสร้างความไม่แน่นอนให้ผู้ผลิตปิโตรเคมี บริษัทหลายรายเตือนแล้วว่าหากสถานการณ์ยืดเยื้อ อาจต้องลดกำลังการผลิต ถ้าเกิดขึ้นจริง ผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานการผลิตทั่วโลกจะรุนแรงมาก

ปุ๋ย — เมื่อสงครามคุกคามจานข้าวของโลก

นี่คือจุดที่ทันข่าวลงทุนมองว่าอันตรายที่สุด หลายคนไม่รู้ว่าปุ๋ยโลกส่วนใหญ่มาจากตะวันออกกลาง ปุ๋ยไนโตรเจนผลิตจากแอมโมเนียซึ่งใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นวัตถุดิบ ก๊าซธรรมชาติคิดเป็น 70-80% ของต้นทุนการผลิตแอมโมเนีย การผลิตปุ๋ยจึงกระจุกตัวในภูมิภาคที่ก๊าซถูกและมีมาก — ซึ่งก็คืออ่าวเปอร์เซียนั่นเอง

ตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศในตะวันออกกลางลงทุนมหาศาลสร้างนิคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่รวมการแปรรูปก๊าซ ปิโตรเคมี และการผลิตปุ๋ยเข้าด้วยกัน ทำให้ภูมิภาคนี้กลายเป็นผู้ส่งออกปุ๋ยรายใหญ่ที่สุดของโลก ส่งไปยังประเทศเกษตรกรรมหลักอย่างอินเดีย บราซิล เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และแอฟริกา

ปัญหาคือการส่งออกปุ๋ยจำนวนมากต้องผ่านช่องแคบ Hormuz สงครามจึงคุกคามห่วงโซ่อุปทานที่สำคัญที่สุดสายหนึ่งของภาคเกษตรโลกโดยตรง ถ้าปุ๋ยจากอ่าวเปอร์เซียถูกกระทบ ราคาปุ๋ยในตลาดโลกจะพุ่ง และสุดท้ายก็กดดันราคาอาหารทั่วโลกให้แพงขึ้น

เคยเกิดเหตุการณ์คล้ายกันในปี 2022 เมื่อราคาก๊าซธรรมชาติพุ่งจากสงครามยูเครน บังคับให้โรงงานปุ๋ยหลายแห่งในยุโรปต้องปิดตัว ส่งผลให้ราคาปุ๋ยแพงขึ้นและดันเงินเฟ้ออาหารทั่วโลก หากประวัติศาสตร์ซ้ำรอย ผลกระทบรอบนี้อาจรุนแรงกว่าเพราะแหล่งผลิตถูกกระทบโดยตรง

ภาคอุตสาหกรรมเริ่มดิ้นรับมือ

ผู้ผลิตทั่วโลกเริ่มขยับแล้ว บางรายพยายามหาแหล่งวัตถุดิบทดแทน บางรายมองเส้นทางเดินเรือใหม่ และบางรายเร่งสะสมสต็อกเพื่อป้องกันตัวจากการหยุดชะงักที่อาจเกิดขึ้น

แต่การปรับตัวเหล่านี้ต้องใช้เวลา ห่วงโซ่อุปทานโลกสมัยใหม่ซับซ้อนมาก และอุตสาหกรรมจำนวนมากพึ่งพาระบบส่งมอบแบบทันเวลาพอดี (just-in-time) ซึ่งแม้แค่การหยุดชะงักเล็กน้อยก็สร้างปัญหาใหญ่ได้เร็วมาก

รูปแบบที่น่ากังวล — แรงกระแทกกำลังลามตามสูตรคลาสสิก

ทันข่าวลงทุนมองว่าสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นตรงกับรูปแบบที่วิกฤตเศรษฐกิจรอบใหญ่มักลามในอดีต:

• ระยะที่ 1 — ตลาดพลังงาน — น้ำมันและก๊าซพุ่ง เส้นทางเดินเรือถูกกระทบ (เกิดแล้ว)
• ระยะที่ 2 — อุตสาหกรรมหนัก — อะลูมิเนียม ปิโตรเคมีลดการผลิต (กำลังเกิด)
• ระยะที่ 3 — การผลิตและห่วงโซ่อาหาร — ปุ๋ยขาดแคลน สินค้าอุตสาหกรรมแพง อาหารแพง (เสี่ยงสูง)

สงครามนี้เริ่มต้นเป็นวิกฤตภูมิรัฐศาสตร์ จากนั้นกระตุ้นราคาน้ำมัน และตอนนี้เริ่มกระทบการผลิตอุตสาหกรรมและห่วงโซ่อุปทานโลก มุมมองของทันข่าวลงทุนคือหากสถานการณ์ยืดเยื้อต่อ สิ่งที่เริ่มต้นจากความขัดแย้งทางทหารในภูมิภาคกำลังกลายเป็นวิกฤตอุปทานระดับโลกที่จะกระทบอุตสาหกรรมและตลาดหลากหลายสาขาอย่างกว้างขวาง